पाठीच्या कण्याबद्दल काही ज्ञान

सामान्य आणि निरोगी पाठीचा कणा समोरून किंवा मागून पाहिल्यास सरळ दिसतो. बाजूने पाहिल्यास, सामान्य पाठीच्या कण्याला किंचित 'S' आकाराचा बाक असतो.

पाठीचा कणा कोणत्या भागांनी बनलेला असतो?
पाठीचा कणा हा कशेरुका नावाच्या 24 हालचाल करणाऱ्या हाडांच्या भागांनी बनलेला असतो. पाठीच्या कण्याचे तीन वेगवेगळे भाग आहेत. यामध्ये सात ग्रीवा किंवा मानेच्या कशेरुका, 12 वक्षीय किंवा पाठीच्या मधल्या भागातील कशेरुका आणि पाच कटि किंवा पाठीच्या खालच्या भागातील कशेरुका असतात.

पाठीचा कणा साधारणपणे तीन भागांनी बनलेला असतो. सर्वात वरचा भाग म्हणजे ग्रीवा कणा (cervical spine), जो कवटीला जोडलेला असतो. मधला भाग म्हणजे वक्षीय कशेरुका (thoracic vertebrae), ज्याच्या प्रत्येक कशेरुकेला बरगड्या जोडलेल्या असतात. सर्वात खालचा भाग म्हणजे कटि कणा (lumbar spine). तो त्रिकास्थीपाशी (sacrum) श्रोणीला (pelvis) जोडलेला असतो.

मणके एकमेकांवर रचलेले असतात आणि त्यांच्यामध्ये चकत्या (डिस्क) असतात. पाठीच्या कण्याला सामान्यतः वक्र आकार असतो. बाजूने पाहिल्यास, पाठीचा कणा सरळ उभा नसून, तो 'S' आकारात वक्र झालेला दिसतो. मानेच्या मणक्याला आतल्या बाजूला बाक असतो, ज्याला 'कायफोसिस' म्हणतात. छातीच्या मणक्याला बाहेरच्या बाजूला बाक असतो. या बाकाला कायफोसिस म्हणतात. कमरेच्या मणक्याला सामान्यतः आतल्या बाजूला बाक असतो, ज्याला लॉर्डोसिस म्हणतात. बाजूने पाहिल्यास दिसणारा 'S' आकाराचा बाक धक्के शोषून घेण्यास मदत करतो आणि जेव्हा मणक्यावर वजनाचा भार येतो, तेव्हा तो स्प्रिंगप्रमाणे कार्य करतो. हा 'S' आकाराचा बाक मणक्याच्या पुढील आणि मागील प्रतलांमध्ये संतुलन राखतो.

मेरुरज्जू मणक्यांनी तयार केलेल्या नलिकेमध्ये स्थित असतो. मेरुरज्जूपासून चेतामुळे फुटतात. या चेता हालचालीसाठी हात, धड आणि पायांच्या स्नायूंना चेतापुरवठा करतात. तसेच त्या मूत्राशयासारख्या अवयवांमधील स्नायूंना ऊर्जा पुरवतात.

आंतरकशेरुकीय चकती ही पाठीच्या कण्यातील कशेरुकांच्या मध्ये असलेली द्रवाने भरलेली एक गादी आहे. उपास्थी हा सांध्यांच्या पृष्ठभागावरील एक आवरणाचा थर आहे, जो विशिष्ट प्रमाणात आघातरोधक म्हणून काम करतो आणि हाडांचे संरक्षण करतो. त्यात विशिष्ट प्रमाणात गुळगुळीतपणा देखील असतो, जो दैनंदिन हालचालींसाठी उपयुक्त ठरतो.